Η παραδοσιακή αντίληψη ότι η οικονομική πρόοδος προϋποθέτει υψηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα φαίνεται να χάνει έδαφος. Δέκα χρόνια μετά τη Συμφωνία του Παρισιού, τα διαθέσιμα στοιχεία καταδεικνύουν μια ουσιαστική αλλαγή: όλο και περισσότερες χώρες καταφέρνουν να αναπτύσσουν τις οικονομίες τους, ενώ ταυτόχρονα περιορίζουν το ανθρακικό τους αποτύπωμα.
Σε αντίθεση με το παρελθόν, όταν η αύξηση του ΑΕΠ σχεδόν πάντα συνοδευόταν από άνοδο των εκπομπών CO₂, σήμερα παρατηρείται ένα διαφορετικό μοτίβο. Σύμφωνα με νέα ανάλυση του Energy and Climate Intelligence Unit (ECIU), η αποσύνδεση της οικονομικής μεγέθυνσης από τις εκπομπές δεν αποτελεί πλέον μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά εξελίσσεται σε κυρίαρχη τάση.
Τα ευρήματα της διεθνούς ανάλυσης
Η έρευνα του ECIU εξέτασε 113 χώρες, οι οποίες αντιπροσωπεύουν πάνω από το 97% του παγκόσμιου ΑΕΠ και το 93% των συνολικών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Βασίστηκε στα στοιχεία του Global Carbon Budget 2025, αξιοποιώντας μια πιο αναλυτική κατηγοριοποίηση οικονομιών σε σύγκριση με προηγούμενες μελέτες. Το συμπέρασμα είναι σαφές: η αποσύνδεση οικονομίας και εκπομπών εξελίσσεται πλέον σε «κανόνα και όχι εξαίρεση».
Ο όρος «αποσύνδεση» περιγράφει τον βαθμό στον οποίο μια χώρα μπορεί να αυξάνει την οικονομική της δραστηριότητα χωρίς αντίστοιχη αύξηση των εκπομπών CO₂. Διακρίνονται τρεις βασικές μορφές:
• Απόλυτη αποσύνδεση, όταν οι εκπομπές μειώνονται ενώ το ΑΕΠ αυξάνεται.
• Σχετική αποσύνδεση, όταν οι εκπομπές συνεχίζουν να αυξάνονται, αλλά με βραδύτερο ρυθμό από την οικονομία.
• Αρνητική περίπτωση, όπου οι εκπομπές αυξάνονται ενώ το ΑΕΠ υποχωρεί, φαινόμενο σπάνιο που εμφανίζεται κυρίως σε περιόδους έντονων κρίσεων, όπως κατά την πανδημία COVID-19.
Δείτε επίσης: IKEA: Επενδύει 720 εκατ. ευρώ στη Βαλτική για βιώσιμη δασική ανάπτυξη
Η παγκόσμια εικόνα αλλάζει
Η μελέτη καταγράφει ότι η αποσύνδεση παρατηρείται πλέον σε όλες σχεδόν τις ηπείρους, συμπεριλαμβανομένης της Ευρώπης, της Βόρειας και Νότιας Αμερικής, αλλά και της Αφρικής. Αξιοσημείωτη είναι και η πρόοδος σε πολλές αναδυόμενες οικονομίες, οι οποίες μετακινήθηκαν από φάσεις ταχείας αύξησης εκπομπών σε καθεστώς απόλυτης αποσύνδεσης.
Σήμερα, το 92% του παγκόσμιου ΑΕΠ και το 89% των εκπομπών προέρχονται από οικονομίες που βρίσκονται είτε σε σχετική είτε σε απόλυτη αποσύνδεση. Πριν από τη Συμφωνία του Παρισιού, το αντίστοιχο ποσοστό ανερχόταν στο 77%, γεγονός που αποτυπώνει τη σημαντική μεταβολή της τελευταίας δεκαετίας.
Μεταξύ 2015 και 2023, χώρες που παράγουν σχεδόν το 46% του παγκόσμιου ΑΕΠ κατάφεραν να αυξήσουν την οικονομική τους δραστηριότητα μειώνοντας ταυτόχρονα τις εκπομπές CO₂. Το ποσοστό αυτό είναι αυξημένο κατά 38% σε σύγκριση με την προηγούμενη δεκαετία.
Ποιοι προχωρούν και ποιοι υποχωρούν
Οι χώρες κατηγοριοποιήθηκαν σε τρεις ομάδες:
• Σταθεροί αποσυνδετές, που διατηρούν απόλυτη αποσύνδεση τόσο πριν όσο και μετά το 2015.
• Βελτιωτές, που πέτυχαν αποσύνδεση για πρώτη φορά μετά τη Συμφωνία του Παρισιού.
• Αντιστρεπτές, που εμφάνισαν επιδείνωση σε σχέση με προηγούμενες επιδόσεις.
Στην Ευρώπη, κράτη όπως η Αυστρία, το Βέλγιο, η Γερμανία, η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Σουηδία συγκαταλέγονται στους σταθερούς αποσυνδετές. Η Ελλάδα, η Ελβετία και η Ιταλία κατατάσσονται στους βελτιωτές, ενώ η Λιθουανία, η Λετονία και η Σλοβενία εντάσσονται στην κατηγορία των αντιστρεπτών.
Η αποσύνδεση ως νέα πραγματικότητα
Όπως τονίζει ο John Lang, επικεφαλής του Net Zero Tracker στο ECIU, η άποψη ότι η μείωση των εκπομπών συνεπάγεται αναγκαστικά περιορισμό της ανάπτυξης δεν επιβεβαιώνεται από τα δεδομένα. Αντιθέτως, όπως σημειώνει, η αποσύνδεση αποτελεί πλέον τον κανόνα, ακόμη και αν οι παγκόσμιες εκπομπές συνεχίζουν συνολικά να αυξάνονται με αργό ρυθμό. Η δομική αλλαγή, ωστόσο, θεωρείται αδιαμφισβήτητη.
Στο ίδιο πνεύμα, ο Gareth Redmond-King επισημαίνει ότι η δυναμική που δημιούργησε η Συμφωνία του Παρισιού συνεχίζει να ενισχύεται. Σήμερα, περισσότεροι εργαζόμενοι απασχολούνται στον τομέα της καθαρής ενέργειας σε σύγκριση με τα ορυκτά καύσιμα, ενώ οι βιομηχανίες που συνδέονται με την επίτευξη του net zero αναπτύσσονται με ρυθμούς τριπλάσιους από εκείνους της παγκόσμιας οικονομίας.
Όπως υπογραμμίζει, η μετάβαση σε οικονομίες μηδενικών καθαρών εκπομπών παραμένει η μόνη ρεαλιστική επιλογή για τον περιορισμό των ολοένα πιο δαπανηρών και επικίνδυνων επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.
Η εικόνα που διαμορφώνεται δείχνει ότι η οικονομική ανάπτυξη χωρίς αύξηση των εκπομπών δεν αποτελεί πλέον θεωρητικό στόχο, αλλά μια εφικτή και ήδη εξελισσόμενη πραγματικότητα, ανοίγοντας τον δρόμο για ένα πιο βιώσιμο μοντέλο παγκόσμιας ανάπτυξης.
Μπορεί να σας ενδιαφέρει: Κόκκινος συναγερμός για τα δέντρα του Αμαζονίου: Σοβαρή απειλή για το οικοσύστημα