Σοβαρό σήμα κινδύνου εκπέμπουν οι επιστήμονες για το μέλλον του Αμαζονίου, του μεγαλύτερου τροπικού δάσους της Γης και ενός από τους βασικότερους ρυθμιστές του παγκόσμιου κλίματος. Νέα επιστημονική έρευνα που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature και παρουσιάστηκε από το euronews δείχνει ότι η περιοχή ενδέχεται, μέχρι το τέλος του αιώνα, να περάσει σε ένα εντελώς νέο και άγνωστο κλιματικό καθεστώς, το οποίο οι ειδικοί περιγράφουν ως «υπερτροπικό».
Το σενάριο αυτό παραπέμπει σε συνθήκες πολύ πιο θερμές, ξηρές και ασταθείς από εκείνες που γνωρίζουμε σήμερα. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι ένα τέτοιο κλίμα δεν έχει καταγραφεί στον πλανήτη εδώ και τουλάχιστον 10 εκατομμύρια χρόνια. Αν αυτή η μετάβαση πραγματοποιηθεί, οι επιπτώσεις στα δέντρα του Αμαζονίου –και κατ’ επέκταση στο παγκόσμιο σύστημα ισορροπίας του άνθρακα– αναμένεται να είναι εξαιρετικά σοβαρές.
Έως και πέντε μήνες ακραίας ξηρασίας ετησίως
Η μελέτη, που εκπονήθηκε από επιστημονική ομάδα του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στο Μπέρκλεϊ, προειδοποιεί ότι εάν οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου δεν μειωθούν δραστικά, ο Αμαζόνιος θα μπορούσε να βιώνει έως και 150 ημέρες τον χρόνο συνθηκών έντονης «θερμής ξηρασίας» μέχρι το 2100. Πρόκειται για περιόδους παρατεταμένης έλλειψης υγρασίας που συνοδεύονται από εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το ενδεχόμενο αυτά τα φαινόμενα να εμφανίζονται ακόμη και κατά τη διάρκεια της παραδοσιακά υγρής περιόδου, σε μήνες όπως ο Μάρτιος, ο Απρίλιος και ο Μάιος, όταν μέχρι σήμερα τέτοιες συνθήκες θεωρούνταν εξαιρετικά απίθανες. Όπως εξηγεί ο επικεφαλής συγγραφέας της έρευνας, καθηγητής Jeff Chambers, αυτές οι «καυτές ξηρασίες» συνιστούν πλέον χαρακτηριστικό ενός υπερτροπικού δάσους, δηλαδή ενός οικοσυστήματος που ξεπερνά τα όρια του κλασικού τροπικού κλίματος.
Δείτε επίσης: IKEA: Επενδύει 720 εκατ. ευρώ στη Βαλτική για βιώσιμη δασική ανάπτυξη
Πώς αντιδρούν τα δέντρα στην ακραία καταπόνηση
Η ερευνητική ομάδα ανέλυσε δεδομένα άνω των 30 ετών, που αφορούν θερμοκρασία, υγρασία, εδαφική υγρασία και φωτεινότητα, από περιοχές βόρεια της πόλης Μανάους, στην καρδιά της Βραζιλίας. Με τη βοήθεια αισθητήρων τοποθετημένων απευθείας στους κορμούς, οι επιστήμονες κατέγραψαν σε πραγματικό χρόνο τις αντιδράσεις των δέντρων στην αυξανόμενη θερμική και υδατική πίεση.
Κατά τη διάρκεια πρόσφατων επεισοδίων ξηρασίας, τα οποία συνδέονται με το φαινόμενο Ελ Νίνιο, εντοπίστηκαν δύο κρίσιμα στάδια στρες. Αρχικά, όταν η υγρασία του εδάφους μειωνόταν περίπου στο ένα τρίτο των φυσιολογικών επιπέδων, πολλά δέντρα έκλειναν τα στόματά τους για να περιορίσουν την απώλεια νερού. Ωστόσο, αυτή η άμυνα είχε ως αποτέλεσμα τη διακοπή της απορρόφησης διοξειδίου του άνθρακα, απαραίτητου για τη φωτοσύνθεση και την αναγέννηση των ιστών.
Σε επόμενο στάδιο, η παρατεταμένη έκθεση στη ζέστη οδηγούσε στη δημιουργία φυσαλίδων στον χυμό των δέντρων, διαταράσσοντας τη μεταφορά νερού στους ιστούς – ένα φαινόμενο που οι επιστήμονες παρομοιάζουν με εμβολή στο ανθρώπινο κυκλοφορικό σύστημα.
Τα πιο ευάλωτα αποδείχθηκαν τα είδη ταχείας ανάπτυξης με χαμηλή πυκνότητα ξύλου, τα οποία παρουσίασαν αυξημένα ποσοστά θνησιμότητας. Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτό σημαίνει ότι τα δευτερογενή δάση, δηλαδή εκείνα που έχουν αναπτυχθεί μετά από αποψίλωση ή άλλες διαταραχές, ενδέχεται να αντιμετωπίσουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο.
Επιπτώσεις που ξεπερνούν τα όρια του Αμαζονίου
Σήμερα, η ετήσια θνησιμότητα των δέντρων στον Αμαζόνιο εκτιμάται ότι ξεπερνά οριακά το 1%. Ωστόσο, οι προβολές της μελέτης δείχνουν ότι το ποσοστό αυτό θα μπορούσε να αυξηθεί στο 1,55% έως το 2100. Παρότι η μεταβολή φαίνεται μικρή αριθμητικά, σε ένα οικοσύστημα τέτοιου μεγέθους συνεπάγεται απώλειες εκατομμυρίων δέντρων.
Ένας Αμαζόνιος που θα λειτουργεί υπό υπερτροπικές συνθήκες δεν θα χάσει μόνο μέρος της βιοποικιλότητάς του, αλλά και την ικανότητά του να απορροφά διοξείδιο του άνθρακα. Ήδη, σε εξαιρετικά ξηρές χρονιές, το δάσος έχει μετατραπεί από καθαρή «δεξαμενή» άνθρακα σε καθαρή πηγή εκπομπών, εντείνοντας περαιτέρω την υπερθέρμανση του πλανήτη.
Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι παρόμοιες εξελίξεις θα μπορούσαν να απειλήσουν και άλλα μεγάλα τροπικά δάση, όπως εκείνα της δυτικής Αφρικής και της Νοτιοανατολικής Ασίας. Όπως τονίζει ο Jeff Chambers, η εξέλιξη αυτή δεν είναι αναπόφευκτη: «Όλα εξαρτώνται από τις επιλογές μας. Αν οι εκπομπές συνεχίσουν ανεξέλεγκτα, το υπερτροπικό κλίμα θα εμφανιστεί πολύ νωρίτερα από όσο πιστεύουμε».
Μπορεί να σας ενδιαφέρει: Δάση και κλιματική αλλαγή: Οι προκλήσεις της προσαρμογής